امروز : پنج شنبه ۳ فروردین ۱۳۹۶ ساعت : ۴:۴۱ AM
اختصاصی عبارت
نگاهی دوباره و دقیق به مختصات اقلیمی مازندران؛

کجا رفت آن برف و باران و باد؟/تغییرات اقلیمی چه بلایی بر سر مازندران می آورد

تغییرات اقلیمی در مازندران
    -     کد خبر: 13056
    -     تاريخ انتشار : ۱۳۹۵/۷/۱۰|۲۱:۱۰
عبارت: صنایع، به ویژه کشاورزی، جنگلداری، ماهیگیری و گردشگری هم از آسیب در امان نخواهند بود. در این میان کشاورزی اهمیت ویژه ای دارد. زیرا تأمین بخش اصلی غذای بشر را بر عهده دارد و تولید محصولات زراعی تابعی از شرایط اقلیمی و امری بسیار حساس است.

عبارت ـ گروه جامعه/زینب روحی*: شما مازندران را چگونه توصیف می کنید؟ یا مثل سؤالات درس جغرافیا: "ویژگی های استان مرکزی دامنه شمالی البرز را شرح دهید."

شاید بسیاری از مخاطبان چنین پاسخی در ذهن دارند:" سرزمینی با جنگلهای انبوه، دشتهای حاصلخیز و رودهای خروشان. دیار چهارفصل هزار رنگ با نم نم  باران بهار، گرمای مرطوب تابستان، آسمان همیشه ابری پاییز و سرمای ملایم زمستان."

آنها که با زبان علم سخن می گویند، اینطور بیان می کنند:" مازندران از معدود استانهای ایران است که در طی سال با کمترین تنشهای حرارتی روبروست و فصلها در آن کامل و منظم است. رطوبت بالا و مقدار بارندگی سالانه به نسبت کل کشور زیاد است که در سراسر  طول سال توزیع مناسبی دارد .خاکی غنی از املاح و حاصلخیز دارد و پوشش گیاهی انبوه آن از درختان پهن برگ خزان کننده و گروه وسیعی از درختچه ها و گیاهان علفی تشکیل شده است و ..."

و همه آن مختصاتی که معرف یک آب و هوا یا به بیان دقیق علمی یک اقلیم معتدل و مرطوب است.

البته این تعریف برای این سالهای اقلیم مازندران شاید نوعی از برگفتن آموخته های دوران تحصیل باشد واگرنه هربار که زمین به دور خورشید می گردد حال و هوای این استان بیشتر و بیشتر از آنچه آموخته ایم فاصله می گیرد. هرسال مازندران روزهای بارانی کمتری به خود می بیند و آن ریزش های طراوت بخش مستمر در ایام سال، آرام آرام جای خود را به بارش های سیلابی ناهنگام می دهد.

گرچه سیلاب به عنوان بخشی از چرخه  آب، پدیده ای طبیعی و مؤثر در تداوم حیات زیست بوم هاست، اما تعدّد غیرمنتظره آن از داستان دیگری حکایت دارد. موج گرمای بی سابقه تابستان و کثرت روزهای آفتابی زمستان را خیلی از بزرگترها به یاد ندارند. از برف هم آنگونه که باید خبری نیست و نسل های جدید را برای درست کردن آدم برفی باید به خارج از شهرها برد.

فصلها هم دیگر نوبت را رعایت نمی کنند. هنوز زمستان چندان رخ ننموده که بهار از راه می رسد. گرمای تابستان خیلی زود مجال عرض اندام از بهار می گیرد و سرسختانه اجازه ورود به پاییز نمی دهد. روزهای پاییز و زمستان را نیز دیگر نمی توان از هم تفکیک کرد.

گویا این اقلیم دیگر آن اقلیم نیست.

اگرچه اظهارنظر در مورد تغییر اقلیم، مانند سایر پدیده های علوم طبیعی نمی تواند با قطعیت همراه باشد، اما این تغییرات آنچنان محسوس است که به کل هم نمی توان منکر آن شد. علاوه بر آمارهایی که خبر از کاهش میانگین بارش، آبدهی رودخانه ها، سطح ایستایی آب زیرزمینی و افزایش میانگین دما، تبخیر و دوره گرما می دهد، کارشناسان نیز نشانه های این پدیده را در مازندران مانند سایر نقاط کشور یافته اند.

تغییر در الگوی بارش، بارزترین اثر تغییراقلیم است که در مناطق معتدلی مانند مازندران به صورت بارشهای سنگین منجر به سیلاب بروز می یابد. آشفتگی های جوی نتایجی چون طوفان و خشکسالی تابستانی-پاییزی را همراه دارد که این خشکسالی ها همراه با افزایش باد و کاهش رطوبت خاک، موجب افزایش آتش سوزی در جنگلها خواهد شد.

کاهش پوشش برف و یخ و افزایش فصل بدون برف عارضه ی دیگر تغییر اقلیم مناطق معتدل است. تغییر پوشش گیاهی، تغییر در الگوی رشد آنها، تغییر در پراکنش جمعیت حیوانات، تغییر ترکیب گونه های فیتوپلانکتونی و تغییر در نوسانات آب دریا. همه ی اینها فقط بخشی از اثرات بوم شناختی این پدیده است و در مازندران که به دلیل شرایط شکننده اقلیمی، پتانسیل تغییرپذیری بالایی دارد، سریعتر ، شدیدتر و به همراه تبعات اقتصادی و اجتماعی فراوان خواهد بود.

تغییر اقلیم سلامت جامعه انسانی را هم تهدید می کند. بارزترین آن شاید ایجاد امراض ناشی از تنش های گرمایی باشد، یعنی همان بیماری های قلبی، عروقی و تنفسی و نیز مرگ های ناشی از آلودگی هوا و بلایای جوی.

همچنین مردم منطقه را متحمل هزینه های اقتصادی زیادی می کند. ازجمله هزینه های تغییر الگوی مصرف انرژی که در مناطق معتدل به صورت افزایش تقاضای انرژی جهت تهویه هوا و آبیاری می باشد. این نکته را هم در نظر بگیرید که مصرف انرژی اضافی، تهدیدی برای کیفیت محیط نیز هست. از تبعات مهم اقتصادی دیگر اثرات تخریبی سیل و طوفان بر سکونتگاه ها و زیرساختهای آنها و تأسیسات الکتریکی و حمل و نقل می باشد که گاه شدت حادثه، اقتصاد منطقه ای را سالها به عقب می برد.

صنایع، به ویژه کشاورزی، جنگلداری، ماهیگیری و گردشگری هم از آسیب در امان نخواهند بود. در این میان کشاورزی اهمیت ویژه ای دارد. زیرا تأمین بخش اصلی غذای بشر را بر عهده دارد و تولید محصولات زراعی تابعی از شرایط اقلیمی و امری بسیار حساس است. با تغییر اقلیم در مناطق معتدل، شوک های بارشی و رخدادهای افراطی چون طوفان، سیل و خشکسالی عواقب ویران کننده ای بر کشاورزی دارد.

 در کنار آن اثرات برهمکنش های پیچیده اقلیم، خاک و آب و گیاه وآفات را هم باید مورد توجه قرار داد. گرچه اقلیم شناسان معتقدند بشر قادر است فعالیت های کشاورزی را آنچنان سازگار کند که تأثیرات تغییر اقلیم، حداقل یا حتی مفید باشد، اما این امر حتی برای کشورهای توسعه یافته گران تمام خواهد شد. زیرا هزینه های تعدیل از جمله سرمایه گذاری های مورد نیاز برای آبیاری و دیگر فناوری ها، قیمت محصولات را افزایش داده و کاهش صادرات را در پی خواهد داشت. کشورهای درحال توسعه هم که قادر به کاربرد فناوری های پرهزینه برای حفظ تولیدات زراعی خود نیستند، با کمبود مواد غذایی و مشکلات فقر و قحطی روبرو می شوند؛ و طبیعتاً مناطقی که درصد بزرگی از جمعیت آن به طور مستقیم به کشاورزی وابسته است، آسیب پذیرتر اند.

این مباحث را اضافه کنید به هشدار های پیاپی اقلیم شناسان و کارشناسان حوزه زمین که از بدل شدن مازندران به بیابان در ۳۰ سال آینده سخن گفته اند. این مباحث را اضافه کنید به موضوع انتقال آب خزر به کویر مرکزی ایران که خدا می داند با اقلیم این استان به شدت آسیب پذیر و در معرض شکست چه می کند!

حال با توجه به آنچه که می دانید و البته تنها بخش کوچکی است از آنچه که باید بدانید، اهمیت موضوع را برای مازندران چگونه ارزیابی می کنید؟

آیا هشدارهای محیط شناسان و اقلیم شناسان را هیاهویی بیهوده می دانید؟ وبا توجه به اینکه در کشور درحال توسعه ای چون ایران، مبنا، توسعه هرچه بیشتر اقتصادی با کمترین ملاحظات زیست محیطی است، آیا سیاست های دست اندازانه دست اندرکاران را می پسندید؟ وبا توجه به اینکه همه آنچه که بر سرزمینی می گذرد حاصل عملکرد تک تک ساکنان آن و حتی همه ساکنان زمین است، آیا به شیوه ی همیشگی به سخاوتمندی آن پاسخ می دهید؟ وبا توجه به اینکه همه نسلهای بشر به یک اندازه از زمین سهم دارند،آیا نسل های آتی را به اندازه خود از مواهب آن برخوردار می بینید؟ و خلاصه اگر با تأملی بیشتر به اطراف خود بنگرید ،آیا مازندران را آنطور که بود، معتدل  و مرطوب توصیف می کنید؟

اصلاً آیا تغییری احساس می کنید؟

 

*کارشناس محیط زیست

ارسال نظر

نام
پست الکترونیک
متن
captcha
ارسال