امروز : یکشنبه ۲۷ آیان ۱۳۹۷ ساعت : ۵:۲۷ AM
اختصاصی
به بهانه نودوششمین سال تصویب قانون نظارت بر مطبوعات؛

از نگاهی کوتاه به تاریخ مطبوعات مازندران تا روزنامه سفر مازنداران اثر ناصرالدین شاه

تاریخ مطبوعات مازندران+عبارت
    -     کد خبر: 34424
    -     تاريخ انتشار : ۱۳۹۷/۸/۱۰|۰۹:۳۰
عبارت: ۹۶ سال از تصویب قانون نظارت بر مطبوعات می گذرد( درست در ۱۰ آبان ۱۳۰۱ قانون نظارت بر مطبوعات تصویب شد) و تاکنون روزهای پرفراز و نشیبی بر اهالی این وادی گذشته است. عبارت پیشتر به بهانه « صدوهشتیمن سال تصویب اولین قانون مطبوعات در ایران» به موضوع مطبوعات و تاریخ آن پرداخته است. اما این بار تنها گلچینی از دو گزارش درباره مازندران و مطبوعات را منتشر می کند. نخستین گزارش کوتاه به «تاریخ مطبوعات مازندران» می پردازد و دومی نیز نگاهی گذرا است به کتاب «روزنامه سفر مازنداران» اثر ناصرالدین شاه که از نامش پیداست خاطرات سفر او به طبرستان را رواسیت می کند.

عبارت ـ گروه فرهنگی: به نظر می رسد یافتن تاریخی دقیق برای چاپ نخستین مطبوعه در مازندران کاری بس دشوار باشد، زیرا منابع کافی برای چنین تشخیصی در دست نیست.اما به استناد منابع مکتوب که تعداد آن ها هم کم است.

 

نگاهی کوتاه به تاریخ مطبوعات مازندران/ چاپ نخستین روزنامه مازندران حدود ۱۰۰ سال پیش در ساری

نخستین روز نامه در مازندران 96 سال پیش یعنی در سال 1296به مدیر مسئولی ادیب اسماعیلی طاهری با عنوان «سماوات» در شهرساری منتشر شده است.ساری در آن دوران نه تنها پررونق ترین و پرجمعیت ترین شهر مازندران که در شمال کشور و در کنار رشت فرهنگی ترین شهر به شمار می آمد و ادیبان و نویسندگان ساکن بزرگی داشت. چندانکه در میان رجال نخست روزنامه نگاری ایران نام دو ساروی؛ حشمت الله تجدد و آقارضا غفاری خطاط ساروی به چشم می خورد.

دومین نشریه به تباریخ 1298 با موضوع "طنز ،فکاهه واخبار محلّی " وبا عنوان «دوغ» با مدیر مسئولی میرزااحمدآرام داروسازدرساری منتشرشده است.

بابل نیز از شهرهای فرهنگ پرور و روشنفکر مازندران به شمار می آمده و اگر چه نخستین جریده به شکل مرسوم را چندین سال بعد از ساری به چاپ رساند، اما این روحیه در مردمان این خطه وجود داشت و رابطه صمیمی و اثرگذاری میان برخی از روشن اندیشان این شهر به ویژه بخشی از روحانیت با ادبا و فضلای پایتخت برقرار بود.

در میان رسانه های فعلی مازندارن نیز کمترین اثری از تاریخ روزنامه نگاری این خطه نیست هرچند به تازه گی در حوزه پایان نامه دانشگاهی چنین موضوعی تالیف و تدوین شده اما نشر و پخش آن به هیچ عنوان مناسب و در شان اهمیت این مسئله نبوده و از اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی مازندران مخصوصا در دوره فعلی انتظار می رود با توجه به رویکرد مثبت دولت به رسانه ها بدین مهم اهتمام ورزد.
باتوجه به اسنادمکتوب مثل کتاب تاریخ ادبیات مازندران ،اثر ارزنده ی زنده یاد محمّد طاهری شهاب وهمچنین شناسنامه ی مطبوعات ایران اثر مسعود برزین ،غالب فعالیت های مطبوعاتی با توجه به شهر های امروز استان مازندران در ساری ،بابل ،آمل وقائم شهر انجام گرفته است و از شهرهای دیگر، فعّالیّت مطبوعاتی قابل ذکری وجود ندارد.
متأسفانه تاریخچه ی مطبوعات مازندران تا کنون یک جا دسته بندی و شناسنامه دار نشده است و به میان آوردن هر حرفی با احتمال و اما واگرهمراه است.زنده یاد طاهری شهاب در اثر ارزنده ی خود نام 41 مطبوعه را از سال 1296تا 1336ذکر کرده اند
موضوعاتی که مطبوعات مازندران در آن سالها به آن می پرداختند بدبن قرار است: علمی،اجتماعی،محلی،خبری،بهداشتی،سیاسی و اجتماعی-انتقادی،تاریخی،طنزوفکاهه،دینی وفلسفی و...که به نظر می رسد سهم موضوعات ادبی و فرهنگ بومی و ادبیات پاپیولار در مطبوعات قدیم مازندران مثل امروز کم رنگ و بسیار نا چیز است.و دقیقا"شاید یکی از دلایل عدم رشد جدی شعر وشاعران و هم چنین فراموشی فرهنگ،زبان و عقبه ی تاریخی و فرهنگی اهالی مازندران همین باشد.چرا که رویکرد و پردازش مطبوعاتی و یا عکس آن تأثیری موازی بر سطح مخاطبان خواهد گذاشت.
سایت فرهنگی مازندنومه چندی پیش با استناد به دو منبع یعنی(شناسنامه ی مطبوعات در ایران وتاریخ ادبیات مازندران) می توان به ذکر و معرفی مطبوعات مازندران تا سال 1336 پرداخته است.
نکته ی مهم در این گزارش این است که اسامی و آمار جامع و مانع نیست و چه بسا مطبوعاتی در جای جای استان مازندران چاپ اما بنا به هر دلیلی در لیست پژوهندگان نیامده اند .
اسامی و سال انتشار مطبوعات در مازندران تا سال1336
ساری (سماوات1296)،(دوغ1298)،(سالنامه ی دبیرستان پهلوی ساری 1318)،(لنگر1320)،(دنیا1324) (اثر1329)،(به سوی خاور1330)،(تجن1330)، (استقامت ۱۳۳۰) ، (فر ایران ۱۳۳۰) ، (کنار دریا ۱۳۳۱)، (لنگر ۱۳۳۱)،(صفا1333)و(نشریه جمعیت شیر و خورشید ساری1335)
بابل (صدای مازندران1305) (طبرستان1309) ،(جریده ی رسمی ثبت مازندران 1310)، (ارمغان سالکی 1311) ،(روح الامین 1322) ،(زبان ملّت1323) ،(مازیار 1328)، (گنج امروز 1330)، (طبری 1330)، (بابلشهر 1330)، (انتقادروز 1330) ، (اعتراف 1330) ، (اخگر 1331)و (صدای فرهنگ 36-1332)
آمل (مازندران 32-1328)(لسان ملّت 1330)(لاریجان 32-30)،(امواج خزر 1330)،(اسک 1330)،(شمشیر ملّت 1331)(فرّ آزاد --)
قائم شهر(شاهی) (صدای میهن پرستان 34-1332)
البته در این میان هستند مطبوعاتی که یا سال انتشار آن ها معلوم نیست ویا مکان انتشار آن ها مخدوش است که عبارتند از :
(هراز 32-1321)(کایر–بابل)(آرزوی شمال1322)(روزنامه ی کشور ایران 1330)
با توجه به اسامی ،آمار وسال های انتشار مطبوعات ،دهه ی چهل،دهه ی درخشان تعدد وتکثّر مطبوعات درمازندران است.که ریشه های اصلی این خیزش ورویش راباید درمسائل والتهابات اجتماعی این دهه ودهه ی قبل واحساس نیاز ووظیفه ی اهالی اندیشه وقلم این ایّام دانست .
انقلاب مشروطه ،ملّی شدن صنعت نفت ودمکراسی نسبی ای که در آن روزگاران حاصل شد به اضافه ی تشکیل وتوسه ی احزاب وفعّالیّت فراکسیون های مجالس و...ازجمله ی این عوامل می باشد.

 

 وقتی «سفر به مازندران» ناصرالدین شاه را ژورنالیست می کند!

نام مازندرانی ها به واسطه تهیه کتاب «روزنامه سفر مازنداران»، تالیف ناصرالدین شاه قاجار در تاریخ روزنامه نگاری جایگاه خاصی دارد. به قول رفقا جناب حضرت اشرف این گشت و گذارها را دست خط ملوکانه تقریر کردند و بعد آن را در روزنامه هم چاپ کردند تا همگان ببینند این شاه سبیل از بناگوش در رفته برای خودش یک پا ژورنالیست است.
این کتاب که به وسیله شاه قاجار در سال ۱۲۹۲ ق نوشته شده، در واقع خاطرات سفر وی به مازندران است و در آن بیشتر به تعریف و تمجید شاه از اینکه وضع مردم خوب است و کشور در امن وامان و غیره پرداخته شده است. کتاب؛ شامل مقدمه، متن و فهرست مطالب می‌باشد. کتاب به ادبیات دوران قاجار نوشته شده و آمیخته با کلمات عربی است.
«روزنامه سفر مازنداران»، شامل دو بخش است: روزنامه سفر مازندران بخش اول کتاب به قلم ناصر الدین شاه که گزارش سفر او در سال 1282 ق است. روش نگارشی ناصر الدین شاه با تکیه بر کوتاه نویسی ساده و بی تکلف،حتی بدون غلو شاهانه است.
بخش دوم کتاب به موکب همایونی اختصاص دارد که گزارش سفر او در سال 1282ق است. این سفر نامه مجموعه یادداشت های اعتماد السلطنه است که در ستون اخبار دربار همایون روزنامه دولتی ایران به چاپ رسیده بود.
از ویژگی های دیگر این اثر ذکر شهر ها و آبادی ها، مشخصات اقلیمی هر منطقه، سرشناسان وعلما، مناظر وآثار تاریخی در مسیر، دیدار با صاحب منصبان روسی در کشتی آن ها و بیان برخی رخدادهای که در دیگر منابع تاریخی مازندران به آن اشاره نشده است.

مقدمه کوتاه مولف در چند سطر به بیان تمجید از ناصرالدین شاه، از طرف صنیع الدوله مستنسخ این متن می‌باشد.
کتاب با جمله «حالا اواخر سنبله است هواها خوب و ناخوشی نیست ارزانی و فراوانی نعمت الحمد لله زیاد است» آغاز می‌شود.
کتاب شرح ماوقع حدود سه ماه و نیم روز، سفر شاه قاجار برای سرکشی به مناطق مازندران می‌باشد که از شنبه هفدهم شعبان شروع می‌شود و تا شنبه پنجم ذی القعده ادامه پیدا می‌کند.
نمونه‌ای از متن کتاب این چنین است که... «( پنجشنبه ششم رمضان ) پنجشنبه ششم صبح باید برویم بقریه پول که یکی از دهات معظم خواجه وند نشین کجور است رودخانه زانوس و میخ ساز که دیروز ذکر شد جائیکه بهم وصل می‌شوند دره تنک عمیق جنگل پر بیراهه است و هر قدر پائین تر میرود این دره گودتر و بیراهه تر می‌شود اما طرفین دره راه عبور است امروز هوا بسیار خوبست سر کوهها را مه گرفته لیکن پائین بی مه و صاف و خوش هواست ما از دست راست دره و رودخانه میرفتیم راه بسیار باصفا و پر آب و پر گل است و تا اردو زیاده از دو فرسخ مسافت نبود بحوالی اردو که رسیدیم آنطرف دره و رودخانه مذکور کوهی دیدم پر جنگل و با صفا مگر قدری از وسط این کوه طبیعت بی جنگل بود و لیکن اطرافش جنکل تاریک انبوهی بود میل کردم آنجا بردم اما از این دره و رودخانه بآن طرف هیچ راه نبود مگر در نزدیکی سراپرده که زیر قریه پول افتاده بود از محلی که قاطرخانه بود راهی از دره و رودخانه بآنطرف داشت یک پلی هم بر روی رودخانه بود که عبور از آن با اسب خطر داشت پیاده کذشتم کل قاطرها را آورده بودند آب میدادند راه را کرفته بودند بزحمت زیاد گذشتیم...»
این سفرنامه به دلیل آن که منبعی مهم در مازندران شناسی، تاریخ سیاسی قاجاریه از زاویه دید بالاترین شخص مملکت و راس هرم قدرت، شخصیت شناسی عصر ناصری، داده‌های تاریخی و باستان شناسی و شکارنامه‌های فارسی در دوره قاجاریه محسوب می‌شود و حائز اهمیت ویژه می‌باشد. کتاب با بخش فهرست‌ها که شامل: فهرست اشخاص و اقوام، فهرست اماکن و فهرست اصطلاحات می‌باشد، پایان می‌پذیرد.

ارسال نظر

نام
پست الکترونیک
متن
captcha
ارسال