امروز : چهارشنبه ۲۵ فروردین ۱۴۰۰ ساعت : ۱۰:۰۱ AM
اختصاصی عبارت
بهره برداری نامناسب از آب های زیرزمینی مازندران آینده استان را تهدید می کند؛

چاه کن همـیشه ته چاه است!

خشکسالی+عبارت
    -     کد خبر: 54569
    -     تاريخ انتشار : ۱۳۹۹/۶/۱۲|۱۱:۲۳
به گفته کارشناسان بر اساس خواص طبیعی این منابع و به دلیل نزدیکی دشتهای مازندران به ساحل، به ازای برداشت هر مترمکعب آب شیرین زیرزمینی بیش از ۴۰ مترمکعب آب شور دریا جایگزین می شود و با این روند و نیز استفاده از آبهای آلوده زیرزمینی در مزارع، شاهد شور شدن زمین ها و در آینده نیز شاهد غیرقابل کشت شدن مزارع و باغ ها خواهیم بود.

عبارت-گروه جامعه: حفر چاه یکی از روش‌های تامین آب از سفره‌های زیرزمینی است که از دیرباز مورد توجه ایرانیان قرار داشته است. مردمان این دیار کهن با حفر چاه، هم از آب آن برای شرب استفاده می‌کردند و هم کشتزارهای خود را آبیاری می‌کردند. در استفاده از آب چاه اما به دلیل حرمتی که داشت بر اساس اصول خاص و بهره‌برداری صحیح انجام می‌گرفت.

اما در سال های اخیر وجود صدها هزار حلقه چاه‌های غیرمجاز سالانه خسارات جبران ناپذیری را بر منابع آبی و سفره های زیرزمینی کشور وارد می‌کند، معضلی که مسوولان امربا توجه به ادامه خشکسالی ها در فلات ایران باید در این بخش بازنگری اساسی کنند تا جلوی هرگونه سوء استفاده های مربوط گرفته شود.

نگاهی به آمار و ارقام در چهار دهه گذشته نشان می دهد که تعداد چاه‌های غیرمجاز و مجاز ایران در سال ۵۷، ۶۰ هزار حلقه بوده است، اما هم اکنون ۸۰۰ تا ۹۰۰ هزار حلقه چاه در کشور وجود دارد که ۴۰ درصد از آنها غیر مجازند و از این تعداد ۳۵۰ تا ۴۰۰ هزار حلقه چاه کشاورزی غیرمجاز در کشور وجود دارد که سالانه بیش از ۱۰ میلیارد مترمکعب آب با این چاه‌ها مصرف می‌شود.

این اعداد با احتساب کاهش چشمگیر نزولات آسمانی به غیر از سال گذشته حاکیست که وضعیت آب های زیرزمینی طی این ۴۰ سال به شدت افت کرده و این روند در دهه گذشته به دلیل افزایش خشکسالی ها بیشتر شده است.

کارشناسان امر معتقدند که استحصال بی رویه از منابع آب زیرزمینی با حفر چاه های مجاز و غیرمجاز از جمله دلایلی است که باعث شده منابع آب زیرزمینی بشدت کاهش یابد، زمین در بسیاری نقاط فرو بنشیند و تنش ناشی از کمبود آب گریبانگیر بسیاری از نقاط کشور شده است. این رویه نگران‌کننده متولیان امر را واداشت تا نسبت به تدوین قانون برای برداشت آب از چاه‌ها اقدام کنند.

طبق قانونی که مصوب شد، استفاده از منابع آب زیرزمینی از طریق حفر هر نوع چاه، قنات و توسعه چشمه در هر منطقه از کشور باید با اجازه و موافقت وزارت نیرو انجام شود و این وزارتخانه با توجه به خصوصیات زمین‌شناسی و وضعیت سفره آب زیرزمینی منطقه و مقررات پیش‌بینی شده در این زمینه، نسبت به صدور پروانه حفر و بهره‌برداری، اقدام می‌کند.

حفر چاه غیر مجاز تنها یک حرکت ساده نیست بلکه نوع حفر آن بدون در نظر گرفتن همه شرایط ایمنی و مصون‌سازی می‌تواند منجر به آلوده‌شدن منابع و سفره‌های آب زیرزمینی شود.

وزیر نیرو یکی از ریشه‌های اصلی اشاعه و ترویج چاه‌های غیر مجاز را  قوانینی می‌داند که برخی مواقع تاثیرگذاری داشته‌اند و از جمله آنها بخشودگی حق النظاره‌ها است. همچنین ماده واحده تعیین تکلیف چاه‌های فاقد پروانه در عمل افزایش بهره‌برداری را موجب شده است.

این دو قانون نیز روند احداث چاه‌ها و به دنبال آن چاه غیرمجاز را سرعت داد و اکنون این موضوع به پاشنه آشیل منابع آب زیرزمینی شده است؛ به گونه‌ای که «علیمراد اکبری» معاون آب و خاک وزیر جهادکشاورزی چندی پیش گفت: اکنون ۳۵۰ تا ۴۰۰ هزار حلقه چاه کشاورزی غیرمجاز در کشور وجود دارد که سالانه بیش از ۱۰ میلیارد مترمکعب آب با این چاه‌ها مصرف می‌شود.

در مازندران نیز هم اکنون 90 هزار حلقه چاه دربخش های کشاورزی، صنعت، خدمات، شهری و روستایی وجود دارد و سالانه بیش از 1میلیارد متر مکعب از این چاه ها برداشت می شود.

البته بیش از 96 درصد چاههای مازندران دربخش کشاورزی است و همچنین از این میان طبق گفته مسئولان بیش از 50 هزار حلقه در زمره چاه های غیر مجاز قرار می گیرند. چاه هایی که با برداشت های بی رویه آسیب جبران ناپذیری را به محیط زیست مازندران وارد می کنند.

در این میان، نبود قوانین بازدارنده یا مجازات متناسب با جُرم، ارزان بودن بهره‌ برداری از منابع از جمله آب زیرزمینی، تمرکز بر تامین اشتغال در بخش کشاورزی و همراهی نکردن یا بی‌ توجهی سایر دستگاه‌ها برای کنترل و جلوگیری از حفر چاه‌های غیرمجاز و حتی تشویق و ایجاد انگیزه در متخلفان از طرف بخش مصرف کننده و اعمال سیاست‌های تشویقی نیز از مباحثی است که در افزایش تعداد چاه‌های غیرمجاز موثر بوده است

به گفته کارشناسان بر اساس خواص طبیعی این منابع و به دلیل نزدیکی دشتهای مازندران به ساحل، به ازای برداشت هر مترمکعب آب شیرین زیرزمینی بیش از 40 مترمکعب آب شور دریا جایگزین می شود و با این روند و نیز استفاده از آبهای آلوده زیرزمینی در مزارع، شاهد شور شدن زمین ها و در آینده نیز شاهد غیرقابل کشت شدن مزارع و باغ ها خواهیم بود.

چه چیزی فاجعه بار تر از این برای استانی که اشتغال و درامد بخش عمده ای از مردمانش به زمین و کشاورزی وابسته است؟

البته در این سالها قوانینی برای ساماندهی و نظارت بر این چاه های غیر مجاز وضع شده اما تا کنون تغییری در رویه آن مشاهده نشده است. افزایش رانش های زمین در مازندران زنگ خطری است که خالی شدن سفره های آب زیر زمینی استان را به ما گوشزد می کند. این پدیده خطرناک اگرچه می تواند در اثر سایر پدیده های طبیعی زمین شناسی مانند زمین لرزه، انحلال سنگ های گچی، نمکی یا آهکی، آب شدن یخ ها و حرکت های آرام پوسته و خروج گدازه از پوسته جامد زمین یا فعالیت های انسانی مانند معدنکاری، برداشت سیالات زیرزمینی مانند آب های زیرزمینی، نفت یا گاز ایجاد شود، اما به گفته کارشناسان، کاهش شدید سطح آب های زیرزمینی، مهمترین دلیل فرونشست زمین بویژه در ایران به شمار می رود

این اتفاق ها در شرایطی است که کارشناسان معتقدند میزان برداشت از چاههای مجاز هم به آسانی قابل نظارت نیست و در این باره خلأ های فراوانی وجود دارد. با توجه به روند کنونی حفر چاه های آب در مازندران و آمار مسئولان درباره تعداد چاههای غیرمجاز و میزان برداشتها از طریق این جاهها، به آسانی در می یابیم: نمی توان به ساماندهی اوضاع آشفته این بخش حتی در میان مدت امیدوار بود و نگرانی کارشناسان همچنان ادامه خواهد داشت تا جایی که کویری شدن شالیزارهای مازندران چندان دور از تصور نیست زیرا هم اکنون نیز در مناطقی از جویبار، بابلسر، محمودآباد، فریدونکنار و نوشهر شاهد تشکیل بلورهای نمک درسطح زمینهای شالیزاری هستیم.

برای توقف کار چاه های غیر مجاز و جلوگیری از حفر چاه های مشابه جدید هیچ چیز به اندازه همت جمعی تمام دستگاه های مرتبط با این موضوع و مهم از آن حمایت قانون کارساز نیست، باتوجه به بخشنامه دادستانی کل کشور در خصوص انسداد چاه های غیرمجاز آبی و نظر به اینکه تداوم وجود این چاه ها در کنار پدیده خشکسالی، ضربه مهلکی به سفره های آب زیرزمینی خواهد زد، پیگیری این موضوع باید بطور جدی در دستور کار نهادهای قضایی دادگستری و دادستانی باشد.

باید به این نکته واقف شویم که انسداد چاه های غیر مجاز دارای منفعت عمومی است و در صورت عدم جلوگیری از برداشت آب از این چاه ها، سطح آب های زیرزمینی کاهش می یابد و به مرور شاهد از دست رفتن اندوخته های این موهبت الهی خواهیم بود.

ارسال نظر

نام
پست الکترونیک
متن
captcha
ارسال